Bu yazımızda yapay zekânın (YZ) kanun maddeleri gibi kural içeren metinleri nasıl öğrendiğine kısaca değineceğiz. Aslında YZ'ye bir şey öğretmek, insana öğretmekten çok da farklı değildir. Aradaki en önemli fark, insanın sezgileriyle, YZ'nin ise mantıksal modeller yoluyla öğrenmesidir.

Bir bilgisayara kural öğretmek için öncelikle neyi “kural” olarak tanıyacağını belirlemek gerekir. Kurallar, gerçekleştiklerinde doğru sonucu, gerçekleşmediklerinde ise yanlış sonucu gösteren yapıda olmalıdırlar. Örneğin, Avukatlık Kanunu’nda geçen “Staj süresi kesintisiz olmalıdır.” şeklindeki bir kural cümlesinde YZ, “staj süresi”ni 'konu', “kesintisiz”i 'şart', “olmalıdır”ı da 'zorunluluk' olarak algılamayı öğrenir. Bu tür örnekler çoğaldıkça sistem, hangi tür cümlelerin kural olduğunu ayırt edebilir hale gelir.

İnsan, görerek ve sınayarak öğrenir; YZ ise örneklerle. Ona bir kanun metni ile bu metinden çıkarılmış kural birlikte gösterilir. Örneğin, YZ eğitilirken, “Baro başkanı, staj başvurusunun ilanı öncesinde bir avukatı görevlendirir.” şeklindeki bir kanun metni ile “Staj başvurusunun ilanı öncesinde baro başkanı bir avukatı görevlendirmiş olmalıdır.” kuralı birlikte işlemciye yüklenir. Bu nitelikteki yüzlerce eşleştirme örneği, YZ'nin kural kalıbını kavramasını sağlar. Artık yeni bir kural metni gördüğünde, kendi kendine benzer bir kural üretebilir. Tabi, bilgisayarın bunu doğru olarak yapabilmesi için kullanılan dilin cümle yapısını da doğru olarak çözümlemesi gerekir. Hangi kelime özne, hangisi yüklem, hangisi koşuldur? Bu amaçla doğal dil işleme teknolojisi kullanılır. YZ, cümleyi parçalara ayırarak “Baro başkanı”nı ‘özne’, “görevlendirir”i ‘fiil’ ve “avukatı” da ‘nesne’ biçiminde çözümler. Böylece hangi öğelerin değişmez, hangilerinin bağlama göre farklılaşabileceğini anlar. Bu da kuralların otomatik olarak yeniden yazılabilmesini mümkün kılar.

YZ yalnızca kural içeren metinlerdeki kuralları ve kriterleri ayrıştırmakla yetinmez, aynı zamanda bunları test etmeyi de öğrenebilir. Bu amaçla kendisine daha önce öğretilen yöntem ve prensipleri kullanır. İşte bu aşamada insan eğiticilerin geri bildirimi büyük önem taşır. YZ hatalarını gördükçe, kendi ürettiği kuralların doğruluğunu ölçmeyi ve düzeltmeyi de öğrenir. Bu amaçla kullanılan her yeni veri, daha önce öğrenilenleri pekiştirir ya da düzeltir.

Sonuçta YZ'nin öğrenme süreci, bilginin değil, içerdiği mantığın öğretilmesidir. YZ kendisine gösterilen örnekler arasındaki mantıksal bağları fark ederek kendi iç modelini oluşturur. İnsan, bu sürecin rehberidir; hangi bilginin anlamlı, hangi kuralın uygulanabilir olduğunu belirleyen yine insandır.